CameraNU.nl
Vandaag is onze klantenservice niet bereikbaar
Orders van vandaag worden morgen verwerkt
×

Vrijdag 9 december zijn wij gesloten in verband met het inventariseren van onze voorraad. Bestellingen worden zaterdag 10 december in behandeling genomen.

Mooi weer? Gebruik een polarisatiefilter!

Geschreven door Johan van der Wielen op donderdag 21 juli 2016

Landschapsfotografen smullen van diep-donkerblauwe Hollandse luchten met massa’s witte schapenwolkjes. Waarbij de wolkenmassa’s dramatiek aan het beeld kunnen toevoegen. Althans, ik smul er van. En speciaal voor ons landschaps-smulpapen heeft de fotografie een geweldig filter..., het polarisatiefilter. Dit aloude filter zit in nog veel te weinig fototassen, maar bij mij zit deze bijna standaard vastgeroest aan mijn groothoekobjectief. Maar wat doet dit geweldige filter en hoe moet je ermee werken? Hopelijk ben jij na het lezen van mijn polarisatiekruistocht net zo enthousiast als ik!

Circulair polarisatiefilter

Zo heet dit veel gebruikte filter eigenlijk officieel. Omdat de tegenhanger, het lineaire polarisatiefilter, eigenlijk niet meer wordt verkocht omdat deze niet werkt in combinatie met autofocussystemen, wordt het circulaire polarisatiefilter tegenwoordig ook gewoon “polarisatiefilter” genoemd. Of ook wel CPL-filter. Wat dit filter doet is het selectief filteren van licht. Het filter laat alleen licht in één richting door. Het fungeert al het ware als een tralienetwerk. Verstrooid licht, het ongepolariseerde licht, wordt tegengehouden en alleen gepolariseerd licht wordt doorgelaten.

Direct zonlicht is gepolariseerd en een CPL-filter doet daar nagenoeg niets mee. Maar als dat zonlicht via een wateroppervlak wordt gereflecteerd, wordt het licht door het water verstrooid en dit strooilicht wordt niet door het filter doorgelaten. Het licht wat echter door het wateroppervlak heen is gegaan en vanaf de bodem terug wordt gekaatst is nog wel gepolariseerd en wordt wél doorgelaten. En dan zie je ineens de bodem van een waterpartij door de reflectie heen tevoorschijn komen.

Natte oppervlakken en blauwe lucht

Deze filtering werkt overigens met alle natte oppervlakken, ook met bijvoorbeeld bedauwde bladeren in de herfst. In plaats van dat het laagje dauw ziet kijk je ineens door het dauwlaagje heen en zie je de diep donkere kleuren en de structuur van de herfstbladeren. Blauwe lucht is ook ongepolariseerd. Ook die kun je filteren zodat de blauwe lucht diep donkerblauw wordt. Met de witte wolken gebeurt echter niets, zodat het contrast tussen blauw en wolk nog sterker wordt, een typische Hollandse wolkenlucht!

Werken met het CPL-filter

Een polarisatiefilter bestaat uit twee laagjes glas waarbij in de voorste laag het filter zit. Voor je het filter op je objectief schroeft haal je áltijd eerst je UV- of beschermfilter van je objectief en schroeft dan pas de CPL filter erop. Nooit filters “stacken” ofwel stapelen, dat zorgt voor onderstaande fenomenen.

  • Een sterke kwaliteitsvermindering ondanks de kwaliteit van de filters.
  • Risico op vignettering met groothoeklenzen omdat bij ver uitzoomen de ring van het filter mee wordt gefotografeerd.
  • Het risico dat je beide filters nooit meer van elkaar af krijgt. Echt waar..., been there, done that. Sterker nog, op mijn fotoreizen is mijn grote hobby filters van deelnemers van elkaar afhalen.

Als het filter is geplaatst kijk je door de zoeker en verdraait het voorste deel van de filter. Op een gegeven moment zie je het beeld, of een deel van het beeld, zoals het wateroppervlak of de blauwe lucht, wat donkerder worden. Dan heb je het maximale effect. Als je vervolgens verder draait dan is het effect weg. Let op! Voor luchten werkt de filter op z’n best in een hoek van 90° ten opzichte van de zon. Met de zon in de rug werkt hij matig, tegen de zon in nauwelijks. Voor wateroppervlakken geldt dat je het effect maximaal ziet in een hoek van 45° ten opzichte van het wateroppervlak. Met enorme groothoek zul je dan niet in staat zijn het hele wateroppervlak reflectievrij te krijgen. Dan is de enige optie wat inzoomen.

Groothoekobjectieven gebruiken

Let op bij het gebruik van een enorm groothoekobjectief. Denk aan bijvoorbeeld een 18mm of minder op fullframe of een 12mm of minder op een APS-C of crop-camera. Dan krijg je zo’n grote hoek dat binnen de foto het polarisatie-effect kan verschillen. Je ziet dan een donkere vlek in de lucht daar waar het effect het sterkst is…, in een hoek van 90° ten opzichte van de zon dus. Dit effect is afhankelijk van de zonnestand en luchtvochtigheid en zal niet altijd zo sterk zichtbaar zijn. Zie je dit wel, dan kun je hem maar beter niet gebruiken.

Niet alle effecten tegelijk

Soms wil je alles tegelijk. Meer kleur in de bomen, een donkerblauwe lucht én door het wateroppervlak heen kijken (of juist niet). Allemaal effecten die je kunt bereiken door een polarisatiefilter te gebruiken. Echter..., door je gekozen compositie en je standpunt ten opzichte van de zon en het wateroppervlak kan het zijn dat niet alle effecten gelijktijdig plaatsvinden. Dan draai je tot je de mooie kleuren in de bomen ziet maar dan is ook meteen de lichtreflectie in het water weg. Je draait weer terug en die mooie kleur in de bomen is weer verdwenen. Daar is niets aan te doen. Mocht je deze effecten echt op dat moment willen combineren, dan zit er niets anders op dan ze in de nabewerking samen te voegen.

Welk polarisatiefilter is aan te raden?

Met het risico dat ik het verwijt krijg je teveel op kosten te jagen kan ik je toch verklappen dat het polarisatie-effect afhankelijk is van de kwaliteit van de filter. Duurdere filters werken echt beter. Ik heb hele goede ervaringen met filters van Hoya en B+W, maar ook Kenko maakt goede filters. Inmiddels werk ik met Benro. Let er wel op dat je, als je een enorm groothoekobjectief hebt, een slimline koopt. Dat is een filter met een extra dunne vatting zodat je niet tegen de binnenkant van het filter aan fotografeert bij helemaal uitzoomen. Werk je ook veel met grijs- en/of grijsverloopfilters, zie mijn vorige blog, dan is de nieuwe filterhouder van Benro een hele goede optie omdat je in de adapterring op slimme wijze een Benro slimline polarisatiefilter kunt schroeven die apart te bedienen is.

Johan van der Wielen

Natuur- en landschapsfotograaf Johan van der Wielen wil met zijn beelden niet alleen de schoonheid maar ook het belang van de natuur laten zien. Met zijn enthousiasme, energie en passie voor de natuur wil hij anderen inspireren om naar buiten te gaan en zich te laten overweldigen door zowel de grootsheid als kleinste details van het leven om ons heen. Zijn beelden gaan vooral om de ervaring en beleving, de sfeer en emotie.

Zopim
Heeft u een vraag?