CameraNU.nl
Nu besteld, vandaag gratis in huis!
Vandaag bereikbaar van 09:00 tot 22:00 uur

Alles over grijsfilters

Geschreven door Arlene Londema op donderdag 13 augustus 2015

grijsfilters

Naast UV-filters en polarisatiefilters zijn grijsfilters eigenlijk ook onmisbare accessoires voor foto- en videografen. Er zijn verschillende grijsfilters beschikbaar voor uiteenlopende gebruik- en opnamesituaties en in dit artikel leg ik het verschil uit tussen de beschikbare grijsfilters. Een grijsfilter wordt ook wel een “ND-filter” genoemd, dit staat voor Neutral Density oftewel: neutrale dichtheid. Een grijsfilter heeft dan ook geen directe invloed op de kleuren van het beeld, maar enkel op de hoeveelheid licht die door kan dringen tot de sensor van uw camera. Een grijsfilter blokkeert als het ware het licht.

Experimenteren met instellingen

Een grijsfilter geeft je onder andere de vrijheid om te experimenteren met extra lange sluitertijden. Denk bijvoorbeeld aan het fotograferen van stromend water of het kunnen laten 'verdwijnen' van voorbijlopende mensen in een straatbeeld. Een ander voorbeeld van een goede toepassing is wanneer je aan de slag gaat in een omgeving met veel licht, maar toch graag met een wijd open diafragma van f/1.8 wilt werken, misschien wel vanwege de geringe scherptediepte. Het is dan kiezen tussen werken met een instelling die toch niet helemaal naar je zin is, zoals een supersnelle sluitertijd, of een grijsfilter erbij pakken om te voorkomen dat de scène overbelicht is en de scherptediepte precies is zoals je wenst.

Grijsverloopfilters

Een grijsverloopfilter is ideaal voor het fotograferen van skylines of landschappen, omdat je bijna altijd te maken hebt met een zichtbare horizon en de lucht een belangrijk onderdeel van het geheel is. Een verloopfilter is grotendeels doorzichtig en heeft een zacht of hard verloop naar een grijsgekleurd gedeelte. Verloopfilters met een zacht verloop worden aangeraden voor gebruik op een groothoek, filters met een hard verloop worden meestal gebruikt op objectieven met een wat langere brandpuntsafstand. De verloopfilters zijn beschikbaar in de bekende cirkelvorm, maar ook in een vierkante of rechthoekige vorm voor gebruik met de bekende filtersystemen van Cokin, Formatt Hitech en LEE. Het is dan eenvoudiger om het filter te positioneren en zelfs te combineren met andere filters. Bij de voorbeeldfoto's hieronder is de foto links gemaakt zónder een grijsverloopfilter en de foto rechts mét. Het verloopfilter van Cokin heb ik zo gepositioneerd in de filterhouder dat deze alleen invloed op de lucht heeft.

Variabele grijsfilters

Een variabel filter is meestal wat duurder in aanschaf dan een 'gewoon' ND-filter, maar je hebt met een variabele variant echt een bijzonder filter in handen! Niet alleen scheelt het ruimte in je tas, maar door aan het filter te draaien, verandert de sterkte van het filter. Dit is ideaal voor videografen die op locatie werken en rekening dienen te houden met lichtomstandigheden die snel kunnen wisselen. Het ene moment staat je onderwerp in de zon en een kwartier later zit er een hele grote wolk voor..., een variabel filter bespaart tijd omdat er geen ander filter op de camera gezet hoeft te worden en het effect ervan is meteen goed zichtbaar.

Big stoppers

De zogeheten ´big stopper´ van LEE is een grijsfilters met een extreme dichtheid waarmee je circa tien stops winst kunt behalen. Er zijn opschroefbare filters met een grote variabele werking maar de meeste big stoppers zijn inzetfilters met een hoge dichtheid. De opschroefbare varianten zijn er onder andere van B+W, Hoya, en Formatt Hitech. Je kunt met een big stopper naar hartenlust experimenteren met extreem lange sluitertijden, wat in een dynamische omgeving tot verwonderlijke resultaten kan leiden.

Tenslotte is het resultaat iets wat je zelf niet met het blote oog kunt waarnemen als je op locatie bent! Wanneer je werkt met een big stopper filter is het onvermijdelijk om vanaf een statief te werken en je camera te bedienen met een afstandsbediening. Ook is het aan te raden om de spiegel van je camera alvast omhoog te laten klappen voordat je een foto gaat maken. Dit is allemaal om ongewenste trillingen te voorkomen.

Hoe gebruik ik een grijsfilter?

Het is niet moeilijk om een ND-filter te gebruiken, maar het is wel nodig om een klein rekensommetje te kunnen maken. Daarvoor moet je begrijpen wat het begrip 'stops' inhoudt. Het verschil tussen diafragma f/5.6 en diafragma f/8.0 is bijvoorbeeld één stop licht. Het verschil tussen een sluitertijd van 1/250e en 1/125e is ook één stop.

Stel dat je een waterval wilt fotograferen waarbij het water vloeiend in beeld moet komen. Je meet een sluitertijd van 1/125e bij een diafragma van f/8.0 op ISO 100 en je hebt alleen speling met de sluitertijd? Om op een sluitertijd van 1/2e te komen, heb je dan een grijsfilter nodig met een sterkte van zes stops. Een filter met een sterkte van zes stops wordt ook wel aangeduid met 'ND64'. Bij sommige filters wordt er een handig kaartje met een tabel meegeleverd waarmee je snel en eenvoudig kunt zien wat de juiste sluitertijd is in combinatie met het grijsfilter dat je hebt. Maar ook je smartphone kan een uitkomst zijn: er zijn verschillende apps op de markt die een helpende hand bieden.

Resultaten

Bij het maken van de foto's bij het water heb ik gebruikgemaakt van het vijf stops Hoya PROND32 filter en het tien stops Hoya PROND1000 filter. De scherpstelling heb ik vooraf bepaald. De foto waarbij de golfjes in het water goed zichtbaar zijn is zonder filter gemaakt op ISO 100 met een diafragma van f/5.0 en een sluitertijd van 1/80e seconde. Bij de andere foto heb ik het PROND32 en het PROND1000 filter op elkaar geschroefd om een speling te krijgen van vijftien stops. De foto heeft een belichtingstijd van wel acht minuten. Hiervoor heb ik mijn camera op de bulb-stand gezet en getriggerd met een afstandsbediening. In de tussentijd heb ik onder een paraplu zitten wachten en ongeduldig naar de timer op mijn telefoon zitten staren..., want uiteraard begon het nét te regenen. Daardoor is de foto ook iets donkerder dan de eerste foto. De twee foto's zijn dus gemaakt met dezelfde ISO-waarde en hetzelfde diafragma, alleen de sluitertijd varieert! Het effect is duidelijk te zien.

Arlene Londema

Arlene Londema

Fotograaf Arlene Londema is contentspecialist bij CameraNU.nl en geeft er ook regelmatig lezingen. Deze strobistende gearfreak richt zich vooral op het maken van conceptueel werk, portretten en reportages, maar heeft zeer uiteenlopende interesses als het op fotografie aankomt. Ze werkt het liefst op locatie, maar voelt zich ondanks dat ook helemaal thuis in een fotostudio.

Zopim
Heeft u een vraag?