Afscheidsfotografie is het vastleggen van liefde en leven

05-03-2026

Wanneer iemand gaat overlijden of net is heengegaan, is afscheidsfotografie vaak niet het eerste dat in de nabestaanden opkomt. De periode rondom het overlijden van een dierbare wordt vaak in een roes beleefd. Hierom is afscheidsfotografie waardevol, gezien je na afloop foto’s hebt van mooie en dierbare momenten die een afscheid laten zien en voelen.

Wat is afscheidsfotografie?

Afscheidsfotografie, uitvaartfotografie of rouwfotografie, het zijn een aantal namen voor hetzelfde doel. Het vastleggen van een laatste afscheid. Dat kan een begrafenis of crematie zijn, maar het begint soms ook al de dagen ervoor. Thuis of in een rouwcentrum. Bij de laatste verzorging, het sluiten van de kist, kinderen (en volwassenen) die de kist beschilderen, huisdieren die hun baasje besnuffelen en nog veel meer momenten.

Vaak gaat het niet om de ceremonie zelf, maar om wat eromheen gebeurt. De verbinding tussen mensen, herinneringen die worden opgehaald, herkenning bij uitgesproken worden, kleine gebaren, bij de stilte of juist de emoties die vrijkomen door muziek of foto’s en een laatste kus of streling door het haar. Voor mij is het niet het vastleggen van verdriet en dood, maar van liefde en het leven.

Voor sommige mensen klinkt uitvaartfotografie misschien wat macaber, maar bedenk dat er een paar momenten in je leven zijn waarbij je de liefde viert. Als je trouwt en als je rouwt. Bij trouwen is het duidelijk dat de dag draait om liefde, maar bij afscheid nemen ook. Het is overigens niet alleen waardevol voor kinderen. Jongeren, volwassenen maar ook ouderen geven aan dat de foto’s hen helpen bij het verwerken van het verlies, maar ook bij het levend houden van herinneringen. Tegenwoordig is afscheidsfotografie een relatief onbekende vorm van fotografie, terwijl dit vroeger wel anders lag. Vaak was dit de enige familiefoto die werd gemaakt, door de overledene netjes aan te kleden en op een stoel te zetten met familie eromheen. Wel wordt het vandaag de dag steeds gewoner. Niet alleen bij families en uitvaartleiders, maar ook bij fotografen die voelen dat hun werk meer kan zijn dan alleen een mooi beeld.

Hoe ben ik gestart met afscheidsfotografie?

Ik ben niet bewust begonnen met het idee, ik word afscheidsfotograaf. Zoals velen heb ik ook trouwfotografie gedaan. Zelf combineerde ik dat met het fotograferen van gezinnen en dieren. Ik merkte echter bij mezelf dat ik verdieping miste. Ik wilde met mijn foto’s echt iets betekenen en iets vertellen. Tijdens een kop koffie met mijn vriendin, uitvaartspreekster Reinolda de Bruin, kwam dat ter sprake en ze zei spontaan ‘waarom ga je geen uitvaarten fotograferen?’. Ik stond niet direct te springen van enthousiasme want ik vond dat idee eerst maar raar, eng zelfs. Nadat ik me verdiept heb in wat je dan zou gaan vastleggen en wat het kan betekenen voor mensen, kon ik met haar mee naar een uitvaart. Toen wist ik direct dat dit het was. Dit is puur, echt en ik voelde het echt in alle vezels van mijn lijf. Alhoewel ik de eerste uitvaartreportages super spannend vond, voelde ik wel meteen dat dit werk bij mij past.

Zo bereid ik me voor op een reportage

Een goede voorbereiding maakt een wereld van verschil. Vooraf heb ik altijd contact met de uitvaartleider en soms met de familie. Als ik eerst met de familie spreek, luister ik vooral. Wat vinden zij belangrijk? Zijn er specifieke wensen? Zijn er dingen waar ik rekening mee moet houden?

Ik leg ook uit hoe ik werk, dat ik onopvallend fotografeer. Dat ze mij waarschijnlijk nauwelijks zullen opmerken en dat ik ze gedurende de dag volg. Daarnaast neem ik contact op met de uitvaartverzorger voor praktische zaken, zoals de rouwkaart en het draaiboek van het verloop van het afscheid. Daarin staan ook vaak rituelen die gedaan worden of de sprekers. Dat draaiboek leer ik ook uit mijn hoofd. Zo weet ik hoe de ceremonie verloopt en ben ik op tijd op de juiste plaats.

Ook de mentale voorbereiding is belangrijk. Is de overledene ziek geweest, was het onverwacht, jong of oud. Zijn er omstandigheden waar ik rekening mee kan houden. Elk afscheid is anders. Elke familie is anders maar ik probeer zonder aannames te komen en open te blijven voor wat zich aandient.

Tips voor fotograferen tijdens de ceremonie

Als afscheidsfotograaf ben je niet onzichtbaar. Ik hoor dat collega’s soms wel zeggen, maar dat is natuurlijk onmogelijk. Wel kan je zo onopmerkzaam mogelijk werken en zeker niet op de voorgrond. Mijn kleding is rustig en neutraal. Meestal donkerblauw of zwart. Voor mij voelt dat als een uniform. Verder draag ik geen krakende, piepende schoenen.

Ik beweeg normaal want alles wat afwijkt, leidt af. Kies bewust mijn momenten uit het draaiboek en houd altijd een vinger op de ontspanknop want er gebeurt vaak iets wat je niet verwacht. Het zijn de momenten die families zelf niet zien omdat er bijvoorbeeld achter in de zaal iets gebeurt. Vaak blijken die beelden later van grote waarde. Verstop ik me? Zeker niet want ik moet de foto’s maken die de familie later nodig heeft en waarvoor ze me gevraagd hebben te komen.

Tijdens de ceremonie zoom ik letterlijk in en uit. Van de ruimte tot handen die elkaar vasthouden, tot sprekers, blikken, gebruikte tissues onder stoelen en een zonnestraal die mooi naar binnen valt. Als afscheidsfotograaf weet je vaak intuïtief wanneer het gepast is om een foto te maken en wanneer juist niet. Wanneer voeg je iets toe en wanneer laat je het moment voor wat het is.

Respect staat altijd voorop. Voor emoties, voor rituelen maar ook voor stilte. Je begeeft je in een kwetsbare, intieme situatie. Je wilt niemand tot last zijn en tegelijk wil je wel vastleggen wat belangrijk is. Ik ben me er ook altijd van bewust dat je het maar één keer kan doen en dat de foto’s ontzettend belangrijk kunnen zijn voor de nabestaanden. Waar je bij andere gelegenheden nog wel eens kan vragen om iets opnieuw te doen, kan dat echt niet bij een uitvaart.

Deze apparatuur gebruik ik

Afscheidsfotografie vraagt om technische kennis. Je moet kunnen werken zonder na te denken over je instellingen en je camera blind kunnen bedienen. Je hebt geen enkele controle over het aanwezige licht en je kan niet altijd staan waar je het liefste zou gaan staan. Tegenlicht, dikke schaduwen, vol zonlicht, kunstlicht, digitale achtergronden in een crematorium die op een andere frequentie werken dan jouw camera. Ook is er vaak weinig licht en flitsen is echt ‘not done’ bij een uitvaart.

Je hebt dus lichtsterke lenzen nodig. Zelf werk ik met twee camera’s (met een dubbel kaartslot) en bij voorkeur met prime lenzen, maar als je maar beperkt kan bewegen, ontkom je niet aan zoomlenzen. Natuurlijk zijn je lenzen schoon, je batterijen vol en je geheugenkaarten leeg. Zelf heb ik drie body’s, diverse prime- en zoomlenzen, extra batterijen en geheugenkaartjes in mijn tas. Bij thuiskomst maak ik direct een back-up naar de NAS die gekoppeld is aan een cloud en een externe SSD(werk)schijf. Één geheugenkaart gaat in een doosje tot de hele reportage is opgeleverd en het album is gemaakt. De andere gaat samen met een nieuwe kaart in de camera waar ik beiden formatteer.

Een tijdloze nabewerking

In de nabewerking ga ik niet mee in trends. Elke fotograaf heeft zijn eigen stijl en ik ook, maar ik blijf dicht bij hoe het was. Wit moet wit blijven, huidskleuren moeten kloppen. Dat laatste is soms erg lastig door bijvoorbeeld kunstlicht in een zaal of bij tegenlicht. Doordat je vaak met een hoge ISO-waarde fotografeert, kan je met ruis te maken krijgen. Gelukkig weet Lightroom dit probleem redelijk aan te pakken maar dan nog is het lastig om details en huidskleuren goed te krijgen. Kom je daar niet goed mee weg dan is kiezen voor een zwart wit beeld vaak een hele goede optie.

Ik laat de foto’s altijd intact. ‘Het is zoals het is’. Stopcontacten of snoertjes die te veel afleiden, een groen ‘exit’ bord boven de kist (die laat ik soms bewust zitten) of een verkeersbord haal ik nog wel eens weg als het te veel afleidt. Zolang het maar klopt en het verhaal waarheidsgetrouw laat zien!

Mijn persoonlijke drijfveer

Wat mij raakt in mijn werk zijn de reacties achteraf. Families die zeggen dat ze dingen zien die ze waren vergeten, helemaal niet meegekregen hebben en dat ze je niet opgemerkt hebben. ‘Heb je wel foto’s gemaakt, want ik heb je helemaal niet gezien’ krijg ik heel vaak te horen.

Afscheidsfotografie is ook uitdagend. Je hebt geen controle over licht, je hebt beperkte bewegingsvrijheid en je weet vooraf niet wat je wilt fotograferen. Het doet beroep op je creativiteit, intuïtie en empathisch vermogen. De familie moet je bij de eerste ontmoeting vertrouwen, want anders kan je niet dichtbij komen en dat is essentieel om de foto’s te maken die ze nodig hebben. De eerste indruk is hier altijd doorslaggevend. Het is geen makkelijke tak van fotografie, maar wel een hele betekenisvolle. De contacten die je soms overhoudt en de levenslessen die je leert. Het laat zien hoe belangrijk fotografie kan zijn op momenten die ertoe doen. Onze jongste zoon wist het goed samen te vatten, ‘mam met jouw foto’s bepaal jij de toekomst van hoe deze families later terugkijken op het afscheid van hun geliefde’. Ik had het niet beter kunnen samenvatten!